मेनु

ad9

दाङ विशेष

राष्ट्रिय समाचार

ब्लग/विचार

अर्थ/बाणिज्य

कला/साहित्य

मोफसल

खुला पृष्ठ

फिचर स्टोरी

काठमाडौ, चैत १२-देश कसले चलाइरहेको छ ? प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले कसैलाई पनि कार्यबाहक नदिई चिन भ्रमणमा निस्केपछि अहिले यो प्रश्न पेचिलो बनेको छ । प्रधानमन्त्री विदेश भ्रमणमा जाँदा सरकारको दैनिक कामकारवाही सञ्चालनार्थ मन्त्रिपरिषका बरिष्ठ सदस्यलाई कार्यबाहक दिने परम्परा थियो । तर योपल्ट प्रधानमन्त्रीले कसैलाई पनि कार्यबाहक नतोकी विदेश गए । यो खबर हामीले आजको कान्तिपुरबाट लिएका हौ।

कार्यबाहक प्रधानमन्त्रीलाई विशेष सुरक्षा स्कटिङ सहितको सुविधा दिइन्छ । प्रधानमन्त्री विदेश भ्रमण उडेलगत्तै कार्यबाहकलाई विमानस्थलबाटै प्रधानमन्त्रीकै हैसियतमा स्कटिङ गरिन्छ । विहीबार दाहाल चीन जाँदा पनि  ‘स्कटिङ’ व्यवस्था गरी विमानस्थलमै पठाइएको थियो । तर त्यत्तिकै फर्काउनु पर्‍यो ।
प्रधानमन्त्री दाहालले कार्यबाहक तोक्न नतोकेसंगै मन्त्रिपरिषदमा मर्यादाक्रमलाई लिएर उत्पन्न विवाद पनि सतहमा आएको छ । दाहालले यसअघि युएई र भारत जाँदा कांग्रेसबाट सरकारको नेतृत्व लिएका उपप्रधान तथा गृहमन्त्री बिमलेन्द्र निधिलाई कार्यबाहकको जिम्मेबारी दिएका थिए ।

राप्रपा अध्यक्ष कमल थापालाई उपप्रधान तथा स्थानीय बिकास मन्त्रीमा ल्याएपछि मन्त्रिपरिषमा मर्यादाक्रमको विवाद चुलिएको हो । निधिले यसअघि दुईपटक कार्यबाहक पाएको र संसदको ठूलो दलको हैशियतले आफूले नै दोस्रो मर्यादाक्रम पाउनुपर्ने दावी गर्दै आएका छन् । थापाले भने आफू निधि अघि नै उपप्रधानमन्त्री भएकाले प्रधानमन्त्री पछिको मर्यादाक्रम आफ्नो भएको जिकिर गरेका छन् ।

प्रधानमन्त्रीको अनुपस्थितमा तत्काल केही घट्ना भएर मन्त्रिपरिषद बैठक बस्नु पर्ने अवस्था आएमा के गर्ने भन्नेबारे उत्तिकै अन्यौल छ । देश नेतृत्वविहीन देखिएको चिन्ता गर्ने पनि उत्तिकै छन् । ‘हुलाकको जमाना होइन यो, जहाँबाट जहाँको काम गर्न पनि प्रविधिले सजिलो बनाएको छ’, उर्जा मन्त्री जनार्दन शर्माले भने, ‘प्रधानमन्त्रीले चीनबाटै देश चलाइरहनु भएको छ ।’

केही दिनअघि संसद बैठकमा उपप्रधानमन्त्री थापा प्रधानमन्त्रीपछिको कुर्चीमा बसेका थिए ।
मर्यादाक्रम विवादकै कारण बालुवाटारमा प्रमुख दलको बैठकमा समेत निधि उपस्थित हुन छाडेका थिए । स्रोतका अनुसार दाहालले चीन भ्रमणमा जाँदा उनलाई कार्यबाहक दिने आश्वसन दिए पनि विवादकै कारण निर्णयमा पुग्न सकेनन् । ‘थापालाई कार्यबाहक दिएको भए निधिले राजीनामा दिने मनस्थिति बनाउनुभएको थियो’, स्रोतले भन्यो ।

स्वंय कांग्रेसकै सभापति शेरबहादुर देउवाले राप्रपा अध्यक्ष थापालाई सरकारमा ल्याउँदा नै दोस्रो मर्यादाक्रम दिने आश्वासन दिएको उर्जामन्त्री शर्माले बताए । ‘कांग्रेस सभापतिले नै कमल थापालाई सरकारमा ल्याउँदा दोस्रो नम्वरको मर्यादाक्रम हुन्छ भनेर विश्वास दिलाउनुभएको थियो’, शर्माले भने ।
दाङ, चैत १२ ।  दाङमा वर्षेनी १ हजार २ सय क्षयरोगका बिरामीहरु भेटिने गरेकोे सरकारी तथ्याङ्कले जनाएका छन् । विश्व क्षयरोग दिवसका अवसरमा जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय दाङ र विराट नेपाल मेडिकल ट्रष्ट नेपालले संयुक्तरुपमा शुक्रबार आयोजना गरेको कार्यक्रममा निजी स्वास्थ्य संस्था वाहेक सरकारी स्वास्थ्य संस्थाले दिएको तथ्याङ्क अनुसार जिल्लामा वर्षेनी १ हजार १ सयदेखि १ हजार २ सयसम्म क्षयरोगका नयाँ बिरामी भेटिने गरेको जानकारी दिइएको हो ।

क्षयरोग माइकोव्याक्टेरियम ट्युवरक्लोसिस नामको व्याक्टेरियाका कारण लाग्ने रोग हो । नेपालमै दाङ क्षयरोगी धेरै भएको दोस्रो जिल्लाका रुपमा रहेको र यसको न्युनीकरणतर्फ विभिन्न सचेतनामुलक कार्यक्रमहरु सञ्चालन भइरहेको विराट नेपाल मेडिकल ट्रष्ट नेपालका एलिना खत्रीले जानकारी दिनुभयो ।

यस वर्षको पाँच महिनामा ४ सय ५५ जनामा क्षयरोग अर्थात् टिवीको संक्रमण भेटिएको विराट नेपाल मेडिकल ट्रष्ट नेपालका खत्रीले जानकारी दिनुभयो । खत्रीका अनुसार ३ सय ५६ जनामा फोक्सो र ९९ जनामा शरीरका अन्य भागमा क्षयरोगको संक्रमण भएको भेटिएको छ । त्यस्तै बितेको एक वर्षमा १ हजार २५ जना क्षयरोगीहरु भेटिएको जनस्वास्थ्य कार्यालयका क्षय तथा कुष्ठ रोग अधिकृत डम्वर कुवरले जानकारी दिनुभयो । तीमध्ये ८ सय ९ जनाको फोक्सो र २ सय १६ जनाको अन्य भागमा क्षयरोग भएको पुष्टि भएको उहाँको भनाई छ । यो तथ्यांक सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरुमा आएका बिरामीबाट देखिएको संक्रमितहरुको हो ।

स्वासका माध्यमबाट सजिलै सर्ने क्षयरोगको संक्रमणबाट बच्न नियमित स्वास्थ्य जाँच र रोग लागेको थाहा हुनेबित्तिकै नियमित औषधि सेवन गरे जोगिन सकिने स्वास्थ्यकर्मीहरुको भनाई छ । क्षयरोग लागेका अधिकांश बिरामीहरु निको हुने गरेका छन् । जसअन्तर्गत जिल्लामा ९१ प्रतिशत उपचार सफल दर रहेको छ । यो रोग ६ महिनादेखि २० महिनासम्म आवश्यकता अनुसार नियमित औषधि खाए निको हुने स्वास्थ्यकर्मीहरुले बताएका छन् ।

जनस्वास्थ्य कार्यालयका निमित्त प्रमुख जनार्दन गौतमको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा विराट नेपाल मेडिकल ट्रष्ट नेपालका एलिना खत्री र फोकल पर्सन डम्वर कुवरले जिल्लामा क्षयरोगको अवस्था र निराकरणका लागि भइरहेका प्रयासहरुका बारेमा जानकारी दिनुभएको थियो ।  समाचार गणतन्त्र दैनिकले छापेको छ ।
ललितपुर : तिखिदेवल मन्दिर छेवैको पाँचतले घरवरिपरि शुक्रबार मान्छेको बाक्लो उपस्थिति थियो । त्यहाँ आएका सबै मानिसको अनुहार निन्याउरो थियो । रुवाबासी चलिरहेको थियो । केही परको अर्को घरको अवस्था पनि यस्तै थियो ।तिखिदेवल मन्दिरनजिकैको उक्त घरमा बस्थ्यो दिनेश बस्नेतको चारजनाको सुखी परिवार । तर प्युठानमा शुक्रबार भएको स्कोर्पियो जिप दुर्घटनामा दिनेशको परिवारैले ज्यान गुमाएपछि दिनभर तिखिदेवल नै स्तब्ध बन्यो ।

 दुर्घटनामा दिनेश, उनकी पत्नी र दुवै छोरीको मृत्यु भएको छ । मृतक दिनेशको घरनजिकैको घरमा उनका भाइ र आमा बस्छन् । करिब दुई सय मिटर दूरीमा दिनेशको ससुराली छ । दुर्घटनामा दिनेशकी जेठीसासूकी छोरी सृष्टि बरालको पनि निधन भएको छ । ललितपुर धापाखेलका पुराना बासिन्दा बस्नेतको परिवार तिखिदेवलमा बसाइँ सरेको हो । धापाखेलमा अझै पनि ठूलो बस्नेत बस्ती छ । 'सोच्दै नसोचेको घटना भयो । उहाँहरू तिखिदेवलमै बसाइँ सरे पनि हामी सामाजिक कार्यमा नियमितजसो भेटिरहन्थ्यौं', दिनेशका काकाका छोरा धापाखेलका मनोजले भने ।

दिनेश अस्ट्रेलियामा इन्टरनेसनल बिजनेस म्यानेजमेन्ट अध्ययन गरी करिब एक दशकअघि फर्किएका थिए । स्थानीय स्तरमा प्रतिष्ठित छवि बनाएका दिनेश तिखिदेवल क्लबका अध्यक्ष र तिखिदेवल पार्टी प्यालेसका सञ्चालक हुन् । धनमाया बराल फाउन्डेसनका अध्यक्ष उनमा सामाजिक काम र धार्मिक कार्यमा विशेष रुचि थियो । 'उहाँ धार्मिक काममा असाध्यै रुचि राख्नुहुन्थ्यो । पूजाआजा, पुराण र तीर्थयात्रामा उहाँसँगै श्रीमती पनि अगाडि सरिहाल्नुहुन्थ्यो', दिनेशका पुरोहित मिलन अधिकारीले भने । 'दिनेश स्वर्गद्वारी जाने कुरामा निकै उत्साही थिए', उनले भने ।

दिनेश श्रीमद्भागवत पुराणकै लागि थाइल्यान्डसम्म पुगेका थिए । दिनेशकै पहलमा स्कोर्पियो भाडामा लगिएको थियो । चितवनमा एमबीबीएस अध्ययन गरिरहेकी दिनेशकी जेठी छोरी दीक्षा तेस्रो वर्षको परीक्षा दिएर बिदा मनाउन घर आएकी थिइन् । स्वर्गद्वारीबाट फर्किंदा छोरीलाई चितवनमा छाड्ने योजना बस्नेत परिवारको थियो । दीक्षा पढाइमा अब्बल थिइन् ।

जेम्सबाट विशिष्ट श्रेणीमा एसएलसी उत्तीर्ण गरेकी उनले प्रसादी एकेडेमीमा विज्ञानमा प्लस टुतर्फ पनि विशिष्ट श्रेणी ल्याएकी थिइन् । उनले सरकारी कोटामा नाम निकाल्दै एमबीबीएस पढेकी हुन् । दीक्षाकी बहिनी दिया जेम्स स्कुलमै कक्षा चारमा पढ्थिन् । उनी पनि 'फाइनल एक्जाम' दिएर बसेकी थिइन् । 'हामीले समाजका एकजना अगुवा र आदर्श परिवारलाई अनाहकमा गुमाएका छौं', स्थानीय पूर्ण थापाले भने ।
दाङ, चैत १२ । पछिल्लो समयमा माओवादीको दसबर्से 'जनयुद्ध' को उद्गमस्थल भनेर चिनिने थबाङसँग लामो इतिहास छ । थबाङ सधैं राज्यको 'कडा' प्रतिपक्षमा बसिरह्यो । सत्तासँग सधैं 'टक्कर' लिने थबाङले माओवादी जनयुद्धमा 'हेडक्वार्टर' को इतिहास बनायो । २०११ सालदेखि नै थबाङ 'कम्युनिस्ट' को गढ मानिन्थ्यो ।

सशस्त्र युद्ध बिसाएर माओवादी शन्तिप्रक्रियामा आइसकेपछि थबाङ फेरि रिसायो । असन्तुष्ट थबाङलाई फकाउन २०६४ सालको संविधानसभाका लागि माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल आफैं त्यही क्षेत्रबाट चुनाव लडे । उनले त्यो बेला चुनाव जिते । तर २०७० सालको संविधानसभाको निर्वाचन थबाङले बहिष्कार गर्यो । त्यो बेला माओवादी फुटिसकेको थियो । सारा थबाङवासी मोहन वैद्यले अगुवाइ गरेको पार्टीमा थिए ।

वैद्यबाट विप्लव फेरि बाहिर निस्किए । सारा थबाङवासी विप्लवका समर्थक भए । एक महिनाअघि विप्लव नेतृत्वको माओवादीको पार्टी महाधिवेशनको बन्दसत्र थबाङमै भएको थियो । त्यसका लागि सारा थबाङीहरू मिलेर गाउँमा एउटा ठूलो सभाहल बनाए ।महाधिवेशनले 'चुनाव' बहिष्कार नीति पारित गरेको छ ।

तर यसपालि भने थबाङवासी चुनाव चाहन्छन् । अघिल्लोपटक चुनाव बहिष्कार गर्दा थबाङवासी आफूहरू 'ठगिएको' महसुस गर्छन् । विप्लव समर्थक माओवादी अगुवा रेशम शाह (घर्ती) भन्छन्, 'अब हामीलाई पनि यहाँको विकासका लागि नेता चाहिन्छ । पार्टीको नीति र बहिष्कार गर्ने नै हो तर हामीले आफूअनुकूल चुनाव उपयोग गर्छौं ।'यसका लागि थबाङवासीले पार्टीसँग पनि अनुमति मागेका छन् ।

थबाङवासी वैशाख ३१ का लागि तय गरिएको स्थानीय तहको चुनावलाई आफूअनुकूल उपयोग गर्ने पक्षमा छन् । त्यहीअनुसार उनीहरूले 'उम्मेदवार' पनि खोजिरहेका छन् । 'हामी सधैं राज्यको विपक्षी भएर बस्यौं । अघिल्लो चुनावमा भोट पनि हालेनौं तर अहिले सारा विकासे कामका लागि नेताहरूकै दैलोमा कुद्नुपर्दा आफैंलाई अप्ठ्यारो लाग्छ', शाह भन्छन्, 'त्यै भएर अब यसपालिको चुनाव हामीले उपयोग गर्नुपर्छ कि भन्ने लागेको छ ।'

खासमा पुष्पकमल दाहालले 'बाटो बिराएको' भन्दै रिसाएका थबाङवासी अझै 'क्रान्ति' चाहिएको ठान्छन् । २०२९ सालमा कम्युनिस्ट पार्टीको औपचारिक सदस्यता लिएका खड्गबहादुर बुढा भन्छन्, 'जनता र कार्यकर्ताको जुन लक्ष्य र बलिदान थियो त्यो पूरा भएन । हामी अझै क्रान्ति जारी छ भन्छौं तर दाहालले बाटो बिराए ।' यही कारण सारा थबाङवासी अहिले विप्लवको नेतृत्वमा छन् ।

सामूहिकतामा विश्वास राख्ने थबाङवासी सधैं गाउँका अगुवा नेताकै भरमा हुन्छन् । गाउँका अगुवा नेताको अनुमतिबिना सितिमिति उनीहरू आफ्नो कुरा खोल्दैनन् । उनीहरूले जुन पार्टीलाई समर्थन गर्न सल्लाह दियो त्यही मान्छन् । सरकार, सत्ता र पार्टीको नीतिलाई समेत आफूअनुकूल उपयोग गर्दै आएका थबाङवासी यो स्थानीय तहको निर्वाचनलाई पनि त्यसैगरी उपयोग गर्ने सोचाइमा छन् । 'चुनाव बहिष्कार गर्ने पार्टीको नीति हो । पार्टीले त चुनाव बहिष्कार गर्छ नै तर अहिले चाहिएको त गाउँकै नेता हो । त्यसैले हामीले हाम्रो विकास रोक्नु हुन्न', बुढा भन्छन्, 'स्थानीय चुनावमा हाम्रो, थबाङीको पकड हुनुपर्छ र यो निर्वाचनलाई हाम्रो पक्षमा पार्नुपर्छ भन्ने लागेको छ ।'

२०३६ सालमा भएको जनमतसंग्रहमा पनि थबाङवासीले बहुदलका पक्षमा मत खसालेका थिए । 'हामी के गर्दा हाम्रो गाउँ र जनतालाई राम्रो हुन्छ त्यहीअनुसार बहिष्कार र उपयोग गर्छौं', उनी भन्छन्, 'पार्टीको नीति एउटा भए पनि हामीले चुनावलाई आफ्नो अनुकूल उपयोग गर्ने हो ।' थबाङ गाउँपालिकाको केन्द्र पनि हो । 'हामी विकासविरोधी होइनौं तर थबाङलाई सधैं राज्यको विद्रोही भनियो, हामीलाई सधैं हेला गरियो', रेशम भन्छन्, 'त्यसैले हामी खासखास समयमा आफ्नो निर्णय गर्छ । स्थानीय जनता पनि यसपालिको चुनावबाट गाउँको नेता छान्न चाहन्छन् ।'

आफूहरूले समर्थन गरेको पार्टीले नै चुनाव बहिष्कारको नीति पारित गरेपछि पार्टीका तर्फबाट उम्मेदवार भने हुने छैनन् । उनीहरूले कसैलाई समर्थन गरेर उम्मेदवार बनाउने पनि छैनन् ।'तर हामी सबै गाउँलेहरू सल्लाह गरेर कसलाई भोट हाल्ने भन्ने निर्णय गर्छौं', स्थानीय विष्णुज्योति घर्ती भन्छिन्, 'गाउँका हाम्रा नेताले पनि त्यस्तै भन्छन् । गाउँको विकास गर्ने नेता त चाहियो नि ।'

अरू पार्टीको पनि चहलपहल
सधैं एक कित्तामा उभिने थबाङ बिस्तारै खुला हुँदै जान थालेको छ । स्थानीय तहको चुनाव घोषणा भएपछि गाउँमा चुनावी चहलपहल सुरु भएको छ । चोकचोकमा अहिले चुनावकै कुरा हुन्छ । चुनावको चर्चासँगै अरू पार्टी पनि थबाङ पुग्न थालेका छन् ।

यद्यपि थबाङवासी एकढिक्का भएर एउटै पार्टीमा लाग्छन् । तर अन्य पार्टीका पनि केही कार्यकर्ता भने छन् । संविधानसभाको चुनावपछि माओवादी केन्द्रले थबाङमा त्यस्तो कुनै गतिविधि गरेको छैन । अहिले स्थानीय तहको चुनावका लागि भने कांग्रेस र एमालेले थबाङमा चहलपहल बढाएका छन् ।

एमालेले एक वर्षअघि मात्रै थबाङमा गाउँ समिति बनाएको थियो । कांग्रेसले तेह्रौं महाधिवेशनको बेला त्यहाँ एकाइ समिति बनाएको थियो । फागुन ५ मा रोल्पा कांग्रेसले आफ्नो नियमित मासिक बैठक थबाङमै गरेको थियो । बैठकका क्रममा दुई दिनसम्म आफ्ना कार्यकर्तासहित थबाङ-जलजला बसेर आएका कांग्रेसका जिल्ला सभापति एवं सांसद अमरसिंह पुन भन्छन्, 'हामीले थबाङवासीसँग धेरै छलफल गरेका छौं । चुनावको सन्दर्भमा पनि कुराकानी भयो । उहाँहरूको पार्टीले बहिष्कार गरे पनि स्थानीयले चुनाव उपयोग गर्छौं भन्नुभएको छ ।'

पुनसँग थबाङवासीले विकासको अपिल पनि गरेका थिए । पुनले पनि जिल्लाको विकास र अझ त्यसमा पनि थबाङलाई विशेष प्राथमिकतामा राखेर आफूले काम गर्ने बताएका थिए ।त्यस्तै एमालेले पनि यही चैत २२ मा कार्यकर्ता प्रशिक्षण भेला थबाङमै गर्न लागेको छ । एमाले रोल्पाका अध्यक्ष हरिप्रसाद घर्तीका अनुसार एक वर्षअघि गाउँ समिति बनाएको एमालेले पहिलोपल्ट थबाङमा चुनाव लक्षित कार्यकर्ता भेला राखेको हो ।

कांग्रेसको बैठकमा पुगेका कांग्रेसी नेता तथा कार्यकर्तालाई घरघरमा बाँडेर खाना र बस्ने व्यवस्था गरेका थबाङवासीले एमालेको भेलामा पनि त्यस्तै व्यवस्थापन गरिदिनेछन् । 'हामीले थबाङलाई जहिले पनि विरोधी आँखाले हेर्यौं तर त्यहाँ त्यस्तो छैन । उहाँहरूले कसैलाई पनि बहिष्कार गर्नुहुन्न', कांग्रेस सांसद पुन भन्छन्, 'थबाङवासीको जति राजनीतिक चेतना अरू ठाउँका जनतामा मुस्किलले हुन्छ ।'थबाङमा अरू पार्टीले गाउँ समिति र एकाइहरू बनाए पनि ती पार्टीका कार्यकर्ता भने धेरैजसो सदरमुकाममै बस्छन् ।
                                                                                                                       गजेन्द्र बोहरा/अन्नपूर्णपोष्ट